تاریخ استان اردبیل با تاریخ سرزمین آذربایجان در آمیخته است. بسیاری از مورخان اسلامیبنای شهر اردبیل را به فیروز پادشاه ساسانی (4۸۹ - ۴۵۷ م) نسبت میدهند و بر همین اساس شهر اردبیل بیشاز ۱۵۰۰ سال قدمت تاریخی دارد. اردبیل در زمان هخامنشیان اهمیت سیاسی و نظامی مهمی داشت و مركز استقرار اردوی ایران جهت حفظ و نگهداری مرزهای شمالی ایران بود. به روایت اوستا، زردشت پیامبر ایرانی دركنار رود «دائییتا» كه امروزه ارس نامیده میشود به دنیا آمده و كتاب خود را در كوهستان سبلان تحریر كرده وبرای ترویج دین خود به شهر اردبیل روی آورده است.
در زمان حمله عربها به ایران (2۲ هجری قمری) اردبیل بزرگترین شهر آذربایجان بود كه به دست سپاهیان اسلام افتاد. بین سالهای ۲۶۷ تا ۳۱۷ ه. ق این شهر مركز حكمرانی طایفه بنی ساج بود كه حكومت را از مراغه به اردبیل انتقال داده بودند. اردبیل تا حمله مغول مركز حكومت آذربایجان بود. شاه اسماعیل برای تشكیلحكومت واحد ایرانی از اردبیل قیام كرد و تبریز را در سال ۹۰۶ ه.ق پایتخت رسمی ایران قرار داد. در دورهصفوی اردبیل از لحاظ سیاسی و اقتصادی سرآمد شهرهای ایران بود. این شهر در مسیر شاهراه تجاری ایران واروپا قرار داشت و ابریشم و مال التجاره وارده از گیلان از طریق اردبیل به اروپا صادر میشد.
علاوه بر اهمیت جاذبههای طبیعی و تاریخی كه زمینه مناسبی را برای توسعه اقتصادی - اجتماعی استاناردبیل فراهم آوردهاند، موقعیت استراتژیك این استان بویژه از نظر توریسم عبوری و بازرگانی، این شهر را دراهمیت درجه اول قرار داده است. گرایشهای قومی و فرهنگی اخیر كه مابین آذربایجان ایران و جمهوریآذربایجان بوجود آمده جریان توریستی دائمی مابین این جمهوری و استان اردبیل را گسترش داده است.